อาพาธสูตร - สัญญา ๑๐ ประการ เพื่อระงับความอาพาธ

อานนท์.  ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระคิริมานนท์อาพาธ ได้รับทุกข์เป็นไข้หนัก ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคได้โปรดอนุเคราะห์เสด็จเยี่ยมท่านพระคิริมานนท์ยังที่อยู่เถิดพระเจ้าข้า ฯ 

ดูกรอานนท์ 

ถ้าเธอพึงเข้าไปหาแล้วกล่าวสัญญา๑๐ ประการ แก่คิริมานันทภิกษุไซร้ ข้อที่อาพาธของคิริมานันทภิกษุจะพึงสงบระงับโดยพลัน เพราะได้ฟัง สัญญา ๑๐ ประการนั้น เป็นฐานะที่จะมีได้ 

สัญญา ๑๐ ประการเป็นไฉน 

คือ 

อนิจจสัญญา ๑ 

อนัตตสัญญา ๑ 

อสุภสัญญา ๑ 

อาทีนวสัญญา ๑ 

ปหานสัญญา ๑ 

วิราคสัญญา ๑ 

นิโรธสัญญา ๑ 

สัพพโลเกอนภิรตสัญญา ๑ 

สัพพสังขาเรสุอนิจจสัญญา ๑ 

อนาปานัสสติ ๑ ฯ 

ดูกรอานนท์ 

ก็อนิจจสัญญาเป็นไฉน 

ดูกรอานนท์ 

ภิกษุในธรรมวินัยนี้อยู่ในป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างเปล่าก็ดี ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า รูปไม่เที่ยง เวทนาไม่เที่ยง สัญญาไม่เที่ยง สังขารทั้งหลายไม่เที่ยง วิญญาณไม่เที่ยง ย่อมพิจารณาเห็นโดยความเป็นของไม่เที่ยงในอุปาทานขันธ์ ๕ เหล่านี้ด้วยประการอย่างนี้ 

ดูกรอานนท์ 

นี้เรียกว่าอนิจจสัญญา ฯ 

ดูกรอานนท์ 

ก็อนัตตสัญญาเป็นไฉน 

ดูกรอานนท์ 

ภิกษุในธรรมวินัยนี้อยู่ในป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างเปล่าก็ดี ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า จักษุเป็นอนัตตา รูปเป็นอนัตตา หูเป็นอนัตตา เสียงเป็นอนัตตา จมูกเป็นอนัตตา กลิ่นเป็นอนัตตา ลิ้นเป็นอนัตตา รสเป็นอนัตตา กายเป็นอนัตตา โผฏฐัพพะเป็นอนัตตา ใจเป็นอนัตตา ธรรมารมณ์เป็นอนัตตา ย่อมพิจารณาเห็นโดยความเป็นอนัตตาในอายตนะทั้งหลาย ทั้งภายในและภายนอก ๖ ประการเหล่านี้ ด้วยประการอย่างนี้ 

ดูกรอานนท์ 

นี้เรียกว่า อนัตตสัญญา ฯ 

ดูกรอานนท์ 

ก็อสุภสัญญาเป็นไฉน 

ดูกรอานนท์ 

ภิกษุในธรรมวินัยนี้ย่อมพิจารณา เห็นกายนี้นั่นแล เบื้องบนแต่พื้นเท้าขึ้นไป เบื้องต่ำแต่ปลายผมลงมา มีหนังหุ้มอยู่โดยรอบ เต็มด้วยของไม่สะอาด มีประการต่างๆ ว่า ในกายนี้มีผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ม้าม เนื้อ หัวใจ ตับ พังผืด ไต ปอด ไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า ดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ มันข้น น้ำตา เปลวมัน น้ำลาย น้ำมูก ไขข้อ มูตร ย่อมพิจารณาเห็นโดยความเป็นของไม่งามในกายนี้ ด้วยประการดังนี้ 

ดูกรอานนท์

นี้เรียกว่า อสุภสัญญา ฯ 

ดูกรอานนท์ 

ก็อาทีนวสัญญาเป็นไฉน 

ดูกรอานนท์ 

ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อยู่ในป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างเปล่าก็ดี ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่ากายนี้มีทุกข์มาก มีโทษมาก เพราะฉะนั้น อาพาธต่างๆ จึงเกิดขึ้นในกายนี้ คือ โรคตา โรคหู โรคจมูก โรคลิ้น โรคกาย โรคศีรษะ โรคที่ใบหู โรคปาก โรคฟัน โรคไอ โรคหืด โรคไข้หวัด โรคไข้พิษ โรคไข้เซื่องซึม โรคในท้อง โรคลมสลบ โรคบิด โรคจุกเสียด โรคลงราก โรคเรื้อน โรคฝี โรคกลาก โรคมองคร่อ โรคลมบ้าหมู โรคหิดเปื่อย โรคหิดด้าน โรคคุดทะราด หูด โรคละออง บวม โรคอาเจียนโลหิต โรคดีเดือด โรคเบาหวาน โรคเริม โรคพุพอง โรคริดสีดวง อาพาธมีดีเป็นสมุฏฐาน อาพาธมีเสมหะเป็นสมุฏฐาน อาพาธมีลมเป็นสมุฏฐาน อาพาธมีไข้สันนิบาต อาพาธอันเกิดแต่ฤดูแปรปรวน อาพาธอันเกิดแต่การบริหารไม่สม่ำเสมอ อาพาธอันเกิดแต่ความเพียรเกินกำลัง อาพาธอันเกิดแต่วิบากของกรรม ความหนาว ความร้อน ความหิว ความระหาย ปวดอุจจาระ ปวดปัสสาวะ ย่อมพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษในกายนี้ ด้วยประการดังนี้ 

ดูกรอานนท์ 

นี้เรียกว่าอาทีนวสัญญา ฯ 

ดูกรอานนท์ 

ก็ปหานสัญญาเป็นไฉน 

ดูกรอานนท์ 

ภิกษุในธรรมวินัยนี้

ย่อมไม่ยินดี ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้หมดสิ้นไป ย่อมทำให้ถึงความไม่มี ซึ่งกามวิตกอันเกิดขึ้นแล้ว 

ย่อมไม่ยินดี ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้หมดสิ้นไป ย่อมทำให้ถึงความไม่มี ซึ่งพยาบาท วิตกอันเกิดขึ้นแล้ว 

ย่อมไม่ยินดี ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้หมดสิ้นไป ย่อมให้ถึงความไม่มี ซึ่งวิหิงสาวิตกอันเกิดขึ้นแล้ว 

ย่อมไม่ยินดี ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทำให้หมดสิ้นไป ย่อมให้ถึงความไม่มี ซึ่งอกุศลธรรมทั้งหลายอันชั่วช้า อันเกิดขึ้นแล้ว เกิดขึ้นแล้ว

ดูกรอานนท์ 

นี้เรียกว่าปหานสัญญา ฯ 

ดูกรอานนท์ 

ก็วิราคสัญญาเป็นไฉน 

ดูกรอานนท์ 

ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อยู่ในป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างเปล่าก็ดี ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ธรรมชาตินั่นสงบ ธรรมชาตินั่นประณีต คือ ธรรมเป็นที่ระงับสังขารทั้งปวง ธรรมเป็นที่สละคืนอุปธิทั้งปวง ธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งตัณหา ธรรมเป็นที่สำรอกกิเลส ธรรมชาติเป็นที่ดับกิเลสและกองทุกข์ 

ดูกรอานนท์ 

นี้เรียกว่าวิราคสัญญา ฯ 

ดูกรอานนท์ 

นิโรธสัญญาเป็นไฉน 

ดูกรอานนท์ 

ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อยู่ในป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างเปล่าก็ดี ย่อมพิจารณาเห็นดังนี้ว่า ธรรมชาตินั่นสงบ ธรรมชาตินั่นประณีต คือ ธรรมเป็นที่ระงับสังขารทั้งปวง ธรรมเป็นที่สละคืนอุปธิทั้งปวง ธรรมเป็นที่สิ้นไปแห่งตัณหา ธรรมเป็นที่ดับโดยไม่เหลือ ธรรมชาติเป็นที่ดับกิเลสและกองทุกข์ 

ดูกรอานนท์ 

นี้เรียกว่านิโรธสัญญา ฯ 

ดูกรอานนท์ 

สัพพโลเกอนภิรตสัญญาเป็นไฉน 

ดูกรอานนท์ 

ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ละอุบาย และอุปาทานในโลก อันเป็นเหตุตั้งมั่น ถือมั่น และเป็นอนุสัยแห่งจิต ย่อมงดเว้น ไม่ถือมั่น 

ดูกรอานนท์ 

นี้เรียกว่าสัพพโลเกอนภิรตสัญญา ฯ 

ดูกรอานนท์ 

สัพพสังขาเรสุอนิจจสัญญาเป็นไฉน 

ดูกรอานนท์ 

ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ย่อมอึดอัด ย่อมระอา ย่อมเกลียดชังแต่สังขารทั้งปวง 

ดูกรอานนท์

นี้เรียกว่าสัพพสังขาเรสุอนิจจสัญญา ฯ 

ดูกรอานนท์ 

อานาปานัสสติเป็นไฉน 

ดูกรอานนท์ 

ภิกษุในธรรมวินัยนี้ อยู่ในป่าก็ดี อยู่ที่โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างเปล่าก็ดี นั่งคู้บัลลังก์ตั้งกายให้ตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า 

เธอเป็นผู้มีสติหายใจออก เป็นผู้มีสติหายใจเข้า 

เมื่อหายใจออกยาว ก็รู้ชัดว่า หายใจออกยาว 

หรือเมื่อหายใจเข้ายาว ก็รู้ชัดว่า หายใจเข้ายาว 

เมื่อหายใจออกสั้น ก็รู้ชัดว่า หายใจออกสั้น 

หรือเมื่อหายใจเข้าสั้น ก็รู้ชัดว่า หายใจเข้าสั้น 

ย่อมศึกษาว่า จักเป็นผู้กำหนดรู้กายทั้งปวง (ลมหายใจ) หายใจออก 

ย่อมศึกษาว่า จักเป็นผู้กำหนดรู้กายทั้งปวงหายใจเข้า

ย่อมศึกษาว่า จักระงับกายสังขาร (ลมหายใจ) หายใจออก 

ย่อมศึกษาว่า จักระงับกายสังขาร หายใจเข้า 

ย่อมศึกษาว่า จักกำหนดรู้ปีติหายใจออก 

ย่อมศึกษาว่า จักกำหนดรู้ปีติหายใจเข้า 

ย่อมศึกษาว่า จักกำหนดรู้จิตตสังขาร (เวทนา)หายใจออก 

ย่อมศึกษาว่า จักกำหนดรู้จิตตสังขารหายใจเข้า 

ย่อมศึกษาว่า จักระงับจิตตสังขารหายใจออก 

ย่อมศึกษาว่า จักระงับจิตตสังขารหายใจเข้า 

ย่อมศึกษาว่า จักกำหนดรู้จิตหายใจออก 

ย่อมศึกษาว่า จักกำหนดรู้จิตหายใจเข้า

ย่อมศึกษาว่า จักยังจิตให้บันเทิงหายใจออก 

ย่อมศึกษาว่า จักยังจิตให้บันเทิงหายใจออก 

ย่อมศึกษาว่า จักตั้งจิตให้มั่นหายใจเข้า 

ย่อมศึกษาว่า จักตั้งจิตให้มั่นหายใจออก 

ย่อมศึกษาว่า จักเปลื้องจิตหายใจเข้า 

ย่อมศึกษาว่า จักเปลื้องจิตหายใจออก 

ย่อมศึกษาว่า จักเปลื้องจิตหายใจเข้า 

ย่อมศึกษาว่า จักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความเป็นของไม่เที่ยง หายใจออก 

ย่อมศึกษาว่า จักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความเป็นของไม่เที่ยง หายใจเข้า

ย่อมศึกษาว่า จักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความคลายกำหนัด หายใจออก 

ย่อมศึกษาว่า จักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความคลายกำหนัด หายใจเข้า 

ย่อมศึกษาว่า จักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความดับสนิท หายใจออก 

ย่อมศึกษาว่า จักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความดับสนิท หายใจเข้า 

ย่อมศึกษาว่า จักเป็นผู้ พิจารณาเห็นโดยความสลัดคืน หายใจออก 

ย่อมศึกษาว่า จักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความสลัดคืน หายใจเข้า

ดูกรอานนท์ 

นี้เรียกว่าอานาปานัสสติ ฯ 

 

ดูกรอานนท์ 

ถ้าเธอพึงเข้าไปหาแล้ว กล่าวสัญญา ๑๐ ประการนี้แก่คิริมานนทภิกษุไซร้ ข้อที่อาพาธของคิริมานนทภิกษุจะพึงสงบระงับโดยพลันเพราะได้ฟังสัญญา ๑๐ ประการนี้เป็นฐานะที่จะมีได้ ฯ 

ลำดับนั้นแล ท่านพระอานนท์ได้เรียนสัญญา ๑๐ ประการนี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาค แล้ว ได้เข้าไปหาท่านพระคิริมานนท์ยังที่อยู่ ครั้นแล้วได้กล่าวสัญญา ๑๐ ประการแก่ท่านพระคิริมานนท์ ครั้งนั้นแล อาพาธนั้นของท่านพระคิริมานนท์สงบระงับโดยพลัน เพราะได้ฟังสัญญา ๑๐ ประการนี้ ท่านพระคิริมานนท์หายจากอาพาธนั้น ก็แลอาพาธนั้นเป็นโรคอันท่านพระคิริมานนท์ ละได้แล้วด้วยประการนั้นแล ฯ 

__________

พระไตรปิฎกไทย (ฉบับหลวง) เล่มที่ ๒๔ ข้อที่ ๖๐