ปัญจขันธสูตร - ว่าด้วยขันธ์และอุปาทานขันธ์ ๕

ดูกรภิกษุทั้งหลาย 

เราจักแสดงขันธ์ ๕ และอุปาทานขันธ์ ๕ เธอทั้งหลายจงฟัง. 

ดูกรภิกษุทั้งหลาย 

ก็ขันธ์ ๕ เป็นไฉน? 

ดูกรภิกษุทั้งหลาย 

รูปอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือ ประณีต อยู่ในที่ไกลหรือใกล้. 

นี้เรียกว่า รูปขันธ์. 

เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือ ประณีต อยู่ในที่ไกลหรือใกล้. 

นี้เรียกว่า เวทนาขันธ์.  

สัญญาอย่าง ใดอย่างหนึ่ง เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือ ประณีต อยู่ในที่ไกลหรือใกล้. 

นี้เรียกว่า สัญญาขันธ์.  

สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือ ประณีต อยู่ในที่ไกลหรือใกล้. 

นี้เรียกว่า สังขารขันธ์.  

วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ในที่ไกลหรือใกล้. 

นี้เรียกว่า วิญญาณขันธ์. 

ดูกรภิกษุทั้งหลาย 

เหล่านี้เรียกว่า ขันธ์ ๕. 

ดูกรภิกษุทั้งหลาย 

ก็อุปาทานขันธ์ ๕ เป็นไฉน? 

ดูกรภิกษุทั้งหลาย 

รูป อย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นอดีต อนาคต ปัจจุบัน เป็นภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ เป็นไปกับด้วยอาสวะ เป็นปัจจัยแก่อุปาทาน. 

นี้เรียกว่า อุปาทานขันธ์คือรูป. 

เวทนาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นอดีต อนาคต ปัจจุบัน เป็น ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ เป็นไปกับด้วยอาสวะ เป็นปัจจัยแก่อุปาทาน. 

นี้เรียกว่า. อุปาทานขันธ์คือเวทนา 

สัญญาอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นอดีต อนาคต ปัจจุบัน เป็น ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ เป็นไปกับด้วยอาสวะ เป็นปัจจัยแก่อุปาทาน. 

นี้เรียกว่า. อุปาทานขันธ์คือสัญญา 

สังขารเหล่าใดเหล่าหนึ่ง เป็นอดีต อนาคต ปัจจุบัน เป็น ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ เป็นไปกับด้วยอาสวะ เป็นปัจจัยแก่อุปาทาน. 

นี้เรียกว่า. อุปาทานขันธ์คือสังขาร 

วิญญาณอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นอดีต อนาคต ปัจจุบัน เป็น ภายในหรือภายนอก หยาบหรือละเอียด เลวหรือประณีต อยู่ในที่ไกลหรือใกล้ เป็นไปกับด้วยอาสวะ เป็นปัจจัยแก่อุปาทาน. 

นี้เรียกว่า. อุปาทานขันธ์คือวิญญาณ 

ดูกรภิกษุทั้งหลาย 

เหล่านี้ เรียกว่า อุปาทานขันธ์ ๕. 

____________

พระไตรปิฎกไทย (ฉบับหลวง) เล่มที่ ๑๗ ข้อที่ ๙๕ - ๙๖